Printbranche kan meer doen met sensorische print: Boodschappen voor alle zintuigen

27 maart 2026

Goede signage en aansprekend drukwerk kunnen een lust zijn voor het oog. Veredeling kan dit effect versterken, maar ook andere zintuigen prikkelen. Zo blijven boodschappen nog beter hangen.

Wie op de juiste manier meerdere zintuigen bedient, beklijft een stuk beter in het brein. Daar zijn veel neurowetenschappers het inmiddels wel over eens. Niet voor niets bedienen bedrijven zoals retailers zich van een staaltje geurmarketing of technieken die appelleren aan andere zintuigen. In de branche vinden we dan ook verschillende spelers die materialen in signage of klassiek drukwerk verrijken met een sensorische eigenschap. Zo kan een product of boodschap nog meer opvallen of intenser worden beleefd. In openbare ruimtes kan een extra zintuiglijke prikkel bijdragen aan oriëntatie en sturing van gedrag.

De geur van paardenpoep

Zicht is doorgaans het belangrijkste zintuig waarop wordt ingespeeld. Maar de reuk is een goede tweede. Het prikkelen ervan zien - of beter: ruiken - we bijvoorbeeld terug in het gebruik van geur om bij brood de associatie van versheid op te roepen.

Het mooie is dat de zintuiglijke stimulus bijna overal toepasbaar is. Meloengeur in de handgrepen van meloenverpakkingen bijvoorbeeld, omdat dat doorgaans lekkerder ruikt dan het karton waarin de vruchten worden vervoerd. Of koffiearoma op een menukaart van een koffieshop, om het visuele te versterken. En wat te denken van de geur van paardenpoep bij afbeeldingen van mestkevers op Freek Vonk-spaarkaarten?

Dat is althans een kleine bloemlezing uit het repertoire van Silk Screen Holland in Heerhugowaard. Met geur kun je tenslotte van alles, vertelt eigenaar Björn Suierveld. ‘Eerder voorzagen we drukwerk voor een overheidscampagne bijvoorbeeld van de geur van gas, zodat het publiek deze leert herkennen. Eenzelfde principe voerden we uit voor een provincie met de geur van wiet, om het spotten van illegale plantages te ondersteunen. In veel communicatiemiddelen gaat er een versterkende werking uit van die verschillende zintuiglijke prikkels. Ze hebben elkaar nodig.’

*Door Saen Screen toegepaste Scratch & Sniff inkt voor geurbeleving bij dit kookboek.*

Scratch-and-Sniff

Bij het toevoegen van geur wordt in de meeste gevallen gebruikgemaakt van een scratch-and-sniff-techniek. Drukwerk krijgt een speciale lak- of inktlaag mee waarin miljoenen microcapsules met de gewenste geur zijn verwerkt. Als deze openbreken geven ze, vaak wel jarenlang, geur af. Hoewel het woord scratch duidt op wrijving, volstaat vaak een lichte aanraking voor het vrijgeven van de aroma’s, meldt Suierveld. Soms komt de geur al vrij bij de afwerking in de drukkerij.

Bewezen effect

Ook Saen Screen in Zaanstad heeft ruime ervaring met veredeling, waaronder het gebruik van geur. Het toevoegen van een sensorische eigenschap kan ook volgens eigenaar Yuri van der Zee doorwerken in het brein. ‘Voor een onderzoek hebben we weleens een geur gedrukt op materiaal in een lift. Een zoete, chocolade-achtige geur. Bij de ingang van het gebouw stond een ijscokarretje. Wat bleek? De mensen die de lift hadden genomen met die geur waren veel eerder geneigd een ijsje te kopen.’

Hoe dan ook kan geur bijdragen aan beleving. Zo gaf de Zaanse drukker de kinderboekenserie Geronimo Stilton per boek soms wel zeven verschillende geuren mee, meldt Van der Zee. Die van drakenpoep bijvoorbeeld, waardoor het verhaal in kwestie voor menig jonge lezer ongetwijfeld extra tot leven komt.

Op de tast

Met veredeling van materialen kan ook de tastzin worden beroerd. Zo is het gebruik van reliëf een beproefd recept. Dat gebeurt om meerdere redenen. Praktische, als er een braillelaag wordt toegevoegd, zodat ook slechtzienden en blinden hun weg kunnen vinden. Maar ook hier kan een dosis beleving het doel zijn. Speciale laklagen of inkten kunnen op strategische plekken in boeken dierenhuiden nabootsen, illustreert Suierveld.

Maar het gevoel dat aan producten kan worden toegevoegd speelt ook elders een rol. ‘Denk aan sigarendoosjes. Die krijgen soms een laklaag mee op de onderkant zodat je ze kunt onderscheiden van de bovenkant. Maar ook zorgt de laag ervoor dat ze prettiger zijn om vast te houden.’

Kou en warmte

Veredelaars hebben nog veel meer tools voorhanden. Een ander voorbeeld is thermochrome inkt. Een geliefde eigenschap van dit type inkt is dat deze reageert op het bereiken van vooraf bepaalde temperatuurwaardes met het laten verdwijnen of juist verschijnen van kleur. Dat principe doet dienst in gimmicks zoals een stressmeter die van kleur verschiet als er een hand op wordt gelegd of een boekcover waarop door handoplegging een verborgen boodschap zichtbaar wordt.

Nog nuttiger wordt thermochrome inkt als hij fungeert als de zogeheten koelkastinkt. Dan kan het goedje op een sticker of verpakking een indicator zijn dat een drankje in de koeling de ideale temperatuur heeft bereikt en geschikt is om te nuttigen.

Veredeling zorgt daarnaast ook ronduit voor een special effect voor de zintuigen. Bij de lucifer-aanstrijk-inkt van Saen Screen laat de veredeling letterlijk de vonk overslaan. En dankzij zeefdrukinkt die onder meer bestaat uit fosfor en een schuurmiddel kunnen materialen zoals papier en karton zelfs fungeren als de zijkant van een luciferdoosje.

Glow-in-the-dark en glitters

Ook in sensorische veredeling tekenen zich tot op zekere hoogte trends af. Voor evenementen, en dan met name de uitnodigingen hiervoor, trekken mensen volgens Van der Zee tegenwoordig meer uit de kast en wordt steeds vaker gekozen voor volgens hem toch relatief betaalbare oplossingen met glow-in-the-dark- of blacklight-inkt.

Een andere trend is het gebruik van glitters. Al jaren zijn het geliefde aandachtstrekkers die producten en advertenties volgens Suierveld het nodige cachet meegeven. Al mag de ban van de glinsterende deeltjes volgens hem ook wel wat worden doorbroken. ‘Je merkt: er kan zó veel meer.’ Van der Zee bevestigt: ‘De branche heeft veel opties om de zintuigen te prikkelen. Ik hoop dat bedrijven worden uitgedaagd om daar meer mee te doen.’

Foto boven: Toepassing van thermochromische inkt in een advertentiespread van Asics in een magazine. Door op de zwarte pagina’s te gaan staan, reageert de inkt op lichaamswarmte en worden voetafdrukken zichtbaar. Op basis van deze afdrukken kan de lezer zijn voettype of drukverdeling herkennen en een passend schoenmodel kiezen.

Tekst: Marjolein Straatman

Wil je het gedrukte PRINTmatters magazine ontvangen? Neem een proefabonnement.